Nga và Ukraine là hai quốc gia lớn nhất tách ra từ Liên Xô (cũ). Mối quan hệ giữa hai quốc gia quan hệ mật thiết trên mọi mặt đời sống, kinh tế, chính trị hay xã hội. Bóng đá, một địa hạt rất nhỏ của đời sống văn hóa nhưng không phải là ngoại lệ… Xem thêm: https://nhacaiuytin247.info/huong-dan-choi-keo-doi-thang-1-hiep-trong-tran-dau-kinh-nghiem-choi Liên Xô (cũ) tạo ra ảnh hưởng vô cùng lớn lao đến lịch sử bóng đá thế giới, thậm chí không hề kém cạnh các quốc gia vang danh là cường quốc bóng đá như Anh, Đức, Pháp hay Brazil. Về thành tích thi đấu trên trường quốc tế, đội tuyển Liên Xô chính là nhà vô địch châu Âu (Euro) đầu tiên vào năm 1960 và á quân vào các năm 1964, 1972 và 1988. Tại giải vô địch bóng đá thế giới (World Cup), Liên Xô là đệ tứ anh hào năm 1966. Đấu trường oanh liệt nhất của bóng đá Liên Xô là Thế vận hội (Bóng đá nam Olympic) với 2 tấm Huy chương vàng vào các năm 1956, 1988 và 3 lần đoạt huy chương đồng. Đóng góp lớn nhất vào thành công của bóng đá Liên Xô chính là Nga và Ukraine hiện nay. Điều thú vị, đóng góp của Ukraine không hề kém cạnh Nga, thậm chí còn có phần nhỉnh hơn. Về mặt tài năng, bóng đá Liên Xô từng sản sinh ra 3 huyền thoại đã giành Quả bóng vàng châu Âu. Bao gồm Lev Yashin (1963), Oleg Blokhin (1975) và Igor Belanov (1986). Lev Yashin vẫn được xưng tụng là thủ thành vĩ đại nhất lịch sử túc cầu. Oleg Blokhin được bình chọn là Cầu thủ xuất sắc nhất châu Âu ở kỷ nguyên của Hoàng đế Franz Beckenbauer và Thánh Johan Cruyff. Còn Igor Belanov, ít tiếng tăm hơn, đã chấm dứt hattrick Bóng vàng của Michel Platini. Lev Yashin là người Moscow, Nga. Hai huyền thoại còn lại đều là người Ukraine, Blokhin sinh ra ở Kiev, Belanov sinh quán Odessa. Mở rộng câu chuyện một chút, tính từ năm 1956, thời điểm Quả bóng vàng khai sinh, đến năm 1991, khi Liên Xô tan rã, chỉ có Tây Đức giành nhiều Quả bóng vàng châu Âu hơn Liên Xô. Hà Lan hay Bồ Đào Nha cho đến tận ngày nay cũng mới chỉ bằng Liên Xô về số Quả bóng vàng. Tây Ban Nha thậm chí cho đến nay mới chỉ có 2. Đó là minh chứng hùng hồn cho sự dồi dào tài năng bóng đá xuất chúng của đất nước này. Tại giải Hạng Nhất Liên Xô, giải đấu được khai sinh vào năm 1936 và tồn tại đến khi quốc gia này tan rã, Dynamo Kiev mới là đội bóng giàu truyền thống nhất với 13 lần đăng quang. Tiếp đến là 4 đại diện của thủ đô Moscow, bao gồm Spartak Moscow (12), Dynamo Moscow (11), CSKA Moscow (7) và Torpedo Moscow (3). Tổng quát hơn, các đội bóng của Nga có 31 lần đăng quang, Ukraine là 14 lần. Không chỉ có những ngôi sao sân cỏ lẫy lừng, Liên Xô còn sản sinh ra hai chiến lược gia vĩ đại, một người Nga, một Ukraine, những người tạo ra tầm ảnh hưởng đến mức nắn chỉnh dòng chảy chiến thuật bóng đá. Thú vị hơn, giữa hai nhà cầm quân này lại có mối liên hệ thú vị. Gương mặt tiêu biểu đầu tiên phải nói đến là Viktor Maslov. Cái tên này có lẽ nghe khá xa lạ kể cả với những tín đồ nhiệt thành của túc cầu giáo. Nhưng nhắc đến pressing (gây áp lực) hay sơ đồ 4-4-2, hẳn không ai là không biết. Đó chính là sản phẩm của Maslov. Jonathan Wilson, cây bút thể thao nổi tiếng người Anh, không phải người Nga, đã ca tụng ông là người khai sinh ra bóng đá hiện đại. "Khi dinh dưỡng và sự hiểu biết về thể chất được cải thiện trong những năm 1960, vị chiến lược gia vĩ đại gốc Moscow, Viktor Maslov đã trình làng "pressing" tại Dynamo Kiev, nơi có thể xem là sự ra đời của bóng đá hiện đại. Đội bóng của ông săn đuổi đối phương một cách có tổ chức, nhưng hệ thống được tổ chức đủ tốt để bọc lót cho các vị trí nguy cơ bị xuyên phá, bằng cách thu hẹp những khoảng trống có thể bị khai thác", Jonathan Wilson viết. Không chỉ vậy, Maslov đã sử dụng sơ đồ 4-4-2 rất nhiều năm trước khi Alf Ramsey "chẳng may" sử dụng sơ đồ này và… đăng quang World Cup 1966, để rồi từ đó được xem là người sáng tạo ra sơ đồ này cùng đội tuyển Anh. Vì sơ đồ 4-4-2 quá mới mẻ của Maslov, sự nghiệp cầu thủ của một cầu thủ chạy cánh nổi tiếng với kỹ thuật điêu luyện đã lụi tàn. Đó là Valeriy Lobanovskyi. Không có chỗ đứng ở Dynamo Kiev của Maslov, Lobanovskyi phải lang bạt sang những đội bóng khác và giải nghệ ở tuổi 29. Nhưng đôi khi, cánh cửa này đóng lại, một cánh cửa khác lại mở ra chân trời tươi mới hơn. Lobanovskyi là trường hợp như vậy. Ông chuyển sang nghiệp cầm quân và chính là người kế thừa di sản vĩ đại của Maslov ở Dynamo Kiev. Tất nhiên, có một sự thật, Lobanovskyi không ưa gì ông thầy Maslov. Có nhiều đồn đoán về sự đổ vỡ mối quan hệ giữa đôi bên, trong đó có chuyện Maslov ép Lobanovskyi và các học trò uống horilka (tức vodka trong tiếng Ukraine) sau khi chuyến bay bị hoãn, nhưng vốn là một thanh niên nghiêm túc, Lobanovskyi đã từ chối. Dù nguyên nhân là gì, hai thầy trò, một Nga một Ukraine, không nhìn mặt nhau, phần lớn là do sự khác biệt về quan điểm sống lẫn tư duy bóng đá, cho dù cùng là những người đi trước thời đại. Từng là học sinh giỏi toán từng giành Huy chương vàng thời học cấp 3, Lobanovskyi được biết đến như một nhà cầm quân tiên phong trong việc áp dụng những con số thống kê, khi yêu cầu các thuộc cấp ghi lại số cú sút, đường chuyền, những pha lừa bóng, tắc bóng, đánh chặn hay phạm lỗi trong mỗi trận đấu. Đó là công việc ngày nay đã trở thành mặc định trong mỗi trận đấu bóng đá và giới quan sát vẫn ví von từ khi bước sang thế kỷ 21, bóng đá đã bước sang kỷ nguyên Opta (hãng thống kê bóng đá nổi tiếng). Còn Lobanovskyi, ông áp dụng thống kê từ 30 năm trước. Trong cuốn Inverting the Pyramid: The History of Football Tactics (Đảo ngược kim tự tháp: Lịch sử chiến thuật bóng đá), Jonathan Wilson kể lại Lobanovskyi trưởng thành trong thời kỳ bùng nổ khoa học của Liên Xô, từ năng lượng hạt nhân đến chinh phục vũ trụ, riêng thành phố Kiev quê hương ông còn là trung tâm nghiên cứu về công nghệ máy tính. Chính khi theo học ngành kỹ thuật nhiệt tại Đại học Bách khoa Kiev, Lobanovskyi được rèn luyện thêm niềm yêu thích đối với hệ thống, số liệu thống kê và tư duy phân tích - bên cạnh tình yêu bóng đá. Lobanovskyi xem trận đấu bóng đá như một hệ thống gồm 22 yếu tố - chia thành hai hệ thống con gồm 11 yếu tố - di chuyển trong một khu vực xác định (sân bóng) và phải tuân theo một loạt các hạn chế (luật). Nếu hai hệ thống con bằng nhau, trận đấu kết thúc với tỷ số hòa. Nếu hệ thống con nào mạnh hơn, hệ thống đó chiến thắng. Khía cạnh Lobanovskyi thấy hấp dẫn nhất là hệ thống con có đặc điểm: hiệu quả của toàn hệ thống con lớn hơn tổng hiệu quả của từng đơn vị cấu thành. Dễ hiểu hơn, 11 cầu thủ phối hợp ăn ý sẽ luôn chiến thắng đội hình 11 ngôi sao. Hoặc như Jose Mourinho từng phát biểu: "Tôi sẽ vô địch Champions League hàng năm với 11 cầu thủ như Azpilicueta". Nhấn mạnh, không phải Messi hay Ronaldo mà là Azpilicueta, một cầu thủ đa năng, tròn trịa ở mọi phẩm chất và tuyệt đối tuân thủ đấu pháp. Tóm lại, những gì Mourinho nói, vị chiến lược gia huyền thoại người Kiev đã lập ra cả một đề án từ vài thập kỷ trước. Vì vậy, cùng Rinus Michels, Lobanovskyi được công nhận là người phát minh ra lối đá Total Football (bóng đá tổng lực) lừng lẫy. Không chỉ giỏi số học, Lobanovskyi còn là bậc thầy về tâm lý học lẫn dinh dưỡng. Ông mang đến một hệ thống tính toán chính xác của quá trình tập luyện và mô hình toán học về tải trọng vật lý cho các cầu thủ. Trong một cuộc phỏng vấn, ông từng chia sẻ: "Điều thực sự quan trọng là phải biết tính cách và bản lĩnh của mỗi cầu thủ. Bạn có thể nghiêm khắc hơn với một cầu thủ và ít nghiêm khắc hơn với cầu thủ khác, nhưng để làm được điều đó, bạn cần phải biết tính cách của họ". Ngày nay, những gì đang diễn ra hàng ngày trong bóng đá đỉnh cao dựa rất nhiều vào lý thuyết của Lobanovskyi. Nếu Tây Ban Nha luôn kiêu hãnh với El Clasico giữa Real Madrid và Barcelona, Argentina sục sôi cùng SuperClásico giữa Boca Juniors và River Plate, Italia sở hữu Derby d'Italia giữa Juventus và Inter Milan, hay Anh có đại chiến Liverpool và Manchester United, thì bóng đá Liên Xô trước đây tự hào với đại chiến giữa Dynamo Kiev và Spartak Moscow. Đó là cuộc chạm trán hội tụ đủ mọi yếu tố của một trận cầu kinh điển, từ yếu tố xung đột chính trị, truyền thống và tầm vóc. Như đã đề cập, Dynamo Kiev chính là đội bóng giàu thành tích nhất giải Hạng Nhất Liên Xô trước đây, với 1
